Hindistanda dalit icmasının üzləşdiyi sistemli ayrı-seçkilik haqqında ARAYIŞ

Bakı Təşəbbüs Qrupu Hindistanda dalit icmasının üzləşdiyi sistemli ayrı-seçkilik haqqında arayış təqdim edib.

Dominant.Az xəbər verir ki, arayışda bildirilir ki, Hindistan cəmiyyətində sosial bərabərsizliklərin ən ağır təzahürlərindən biri kasta sisteminin yaratdığı dərin və davamlı ayrı-seçkilikdir. Bu sistemin ən çox zərər çəkən qruplarından biri isə tarixən “toxunulmazlar” kimi tanınan dalit icmasıdır. Dalitlər əsrlər boyu Hindistanın ictimai həyatında təcrid olunmuş, bərabərsizlik və zorakılığa məruz qalmış, onların su mənbələrindən istifadə etməsi, dini məbədlərə daxil olması və yuxarı kastalara mənsub şəxslərlə eyni sosial məkanı paylaşması məhdudlaşdırılmışdır. “Dalit” sözü “əzilmiş”, “məzlum” mənasını verir və bu ad həmin icmanın Hindistan cəmiyyətində üzləşdiyi tarixi ədalətsizliyi ifadə edir.

Dalit icması vahid dini inanca malik deyil. Onların arasında hinduizm, buddizm, xristianlıq, sikhizm və islam dininə mənsub şəxslər mövcuddur. Bununla yanaşı, dalit ictimai-siyasi düşüncəsində B.R. Ambedkarın irsi xüsusi yer tutur. O, kasta sisteminə qarşı çıxmış, bərabərlik, insan ləyaqəti və sosial ədalət ideyalarını dalit hərəkatının əsas dayaqlarından birinə çevirib.

Rəsmi olaraq demokratik və dünyəvi dövlət kimi çıxış edən Hindistanda kasta əsaslı ayrı-seçkiliyin hələ də geniş yayılması ciddi insan hüquqları problemi kimi qiymətləndirilir. Hindistan qanunvericiliyində kasta əsaslı ayrı-seçkilik qadağan edilsə də, dalitlərin gündəlik həyatda təcrid, iqtisadi çətinliklər və zorakılıqla üzləşməsi göstərir ki, mövcud hüquqi mexanizmlər onların hüquqlarının qorunmasını tam təmin etmir. Bu baxımdan, problemin kökü yalnız tarixi kasta ənənələrində deyil, həm də Hindistan hökumətinin bu sistemi faktiki olaraq aradan qaldırmaq üçün yetərli və effektiv addımlar atmamasındadır.

Dalitlərin əsas tələbləri kasta əsaslı diskriminasiyanın aradan qaldırılması, zorakılıq və cəzasızlığa son qoyulması, təhsil və məşğulluqda bərabər imkanların yaradılması, torpaq və iqtisadi resurslara çıxışın genişləndirilməsi, siyasi təmsilçiliyin artırılması və insan ləyaqətinə əsaslanan bərabər və təhlükəsiz həyat şəraitinin təmin edilməsidir.

Dalitlər Hindistan əhalisinin təxminən 16–17 faizini, yəni 200 milyona yaxın insanı təşkil edir. Buna baxmayaraq, onlar ölkədə sosial və iqtisadi baxımdan ən çox sıxışdırılmış qruplardan biri olaraq qalırlar. Dalit icması təhsil, məşğulluq, sosial xidmətlərə əlçatanlıq, ictimai təhlükəsizlik, iqtisadi imkanlar və siyasi təmsilçilik sahələrində ciddi maneələrlə üzləşməkdə davam edir.

Rəsmi statistikaya görə, təkcə 2016-cı ildə aşağı kastalara qarşı 40 mindən çox cinayət qeydə alınıb. 2018-ci ildə dalitlərin iştirakı ilə keçirilən kütləvi aksiyalar zamanı 8 nəfərin həyatını itirməsi isə problemin yalnız sosial ayrı-seçkiliklə məhdudlaşmadığını, eyni zamanda zorakılıq və təhlükəsizlik böhranı xarakteri daşıdığını göstərir. Bu faktlar Hindistanda kasta əsaslı diskriminasiyanın fərdi hallar deyil, sistemli və genişmiqyaslı problem olduğunu nümayiş etdirir.

Dalitlərlə bağlı məsələ beynəlxalq səviyyədə də müzakirə olunub. BMT-nin İrqi Ayrı-seçkiliyin Ləğvi üzrə Komitəsi “mənşəyə əsaslanan ayrı-seçkilik” anlayışı çərçivəsində kasta və irsi statusa əsaslanan ayrı-seçkiliyi də insan hüquqları problemi kimi qiymətləndirib. Bundan əlavə, dalit hüquqları müdafiəçiləri 2001-ci ildə Cənubi Afrikanın Durban şəhərində keçirilmiş irqçilik və ayrı-seçkiliyə qarşı Ümumdünya Konfransı zamanı kasta əsaslı diskriminasiyanın beynəlxalq gündəmə çıxarılması üçün fəal kampaniya aparıblar. Avropa Parlamenti də kasta əsaslı ayrı-seçkiliyə dair ayrıca qətnamə qəbul edərək bu problemin beynəlxalq insan hüquqları siyasətində nəzərə alınmasının vacibliyini vurğulayıb.

Xaricdə dalit hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olan əsas təşkilatlar sırasında International Dalit Solidarity Network, Equality Labs, International Commission for Dalit Rights, Ambedkar International Center və Dalit Solidarity Network UK kimi qurumlar qeyd olunur. Bu təşkilatlar kasta əsaslı ayrı-seçkiliyin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması, dalitlərin hüquqlarının müdafiəsi və diaspor icmalarında maarifləndirmə işinin aparılması istiqamətində fəaliyyət göstərirlər.

Bakı Təşəbbüs Qrupu dalit icması ilə sıx əməkdaşlıq edir və kasta əsaslı ayrı-seçkiliyin beynəlxalq gündəmdə daha geniş işıqlandırılmasına xüsusi önəm verir. Yaxın vaxtlarda dalit icmasının nümayəndələrinin Azərbaycana səfəri nəzərdə tutulur. Bu əməkdaşlıq Hindistanda sistemli diskriminasiyadan əziyyət çəkən icmaların problemlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və dalit icmasının səsinin qlobal platformalarda daha aydın eşidilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.