"Qlobal sistem sınma həddindədir" - Alimlər insanlığın gələcəyi ilə bağlı həyəcan təbili çalır

Alimlər Yer kürəsinin artıq mövcud insan sayını dəstəkləməkdə çətinlik çəkdiyini bildirir. Onların fikrincə, əhali artımı davam etdikcə ərzaq çatışmazlığı, resurs böhranı, ekoloji fəlakətlər və sosial gərginliklər daha da dərinləşəcək.

Dominant.az xəbər verir ki, bu barədə "tech.onliner.by" nəşri yazıb.

Dünya əhalisi sürətlə artır

"Homo sapiens" ("ağıllı adam") yarandıqdan sonra dünya əhalisinin 1 milyarda çatması təxminən 300 min il çəkib. Lakin 19-cu əsrin əvvəlində bu hədd keçildikdən sonra artım sürəti kəskin yüksəlib. Hazırda Yer üzündə təxminən 8,3 milyard insan yaşayır. 1950-ci illərdən sonra əhali artımı "partlayış" mərhələsinə keçib: son 1 milyard insan cəmi 12 il ərzində əlavə olunub.

Ən böyük əhali Hindistan və Çində cəmlənib. Onları ABŞ, İndoneziya və Pakistan izləyir.

Alimlər bu artımın əsas səbəblərindən birini səhiyyənin inkişafı və ölüm göstəricilərinin azalması kimi izah edir. 1900-cü ildə orta ömür 32 il idisə, indi bu rəqəm 70 ili keçib.

Resurslar təzyiq altında

Tədqiqatlara görə, 2060-2100-cü illər aralığında dünya əhalisi 10-12 milyarda çata bilər. Bu isə ərzaq və su resurslarına ciddi yük yaradacaq. Alimlər bildirir ki, artıq bu gün belə Yer özünü bərpa edə bildiyindən daha çox resurs sərf olunur. Orta hesabla insanlıq planetin imkanlarını 50 faizdən çox aşır, ABŞ kimi ölkələrdə isə bu göstərici daha da yüksəkdir.

Ən ciddi problemlərdən biri içməli su qıtlığıdır. Təxminən 2 milyard insan təhlükəsiz suya çıxışsız yaşayır, hər 9 nəfərdən biri isə təmiz suya həsrət qalır. Afrika, Asiya və Latın Amerikasının bir çox bölgələrində kanalizasiya və tullantı idarəetmə sistemləri ya zəifdir, ya da ümumiyyətlə yoxdur. Əhali artdıqca bu problemlərin daha da dərinləşəcəyi bildirilir.

Təbiətə artan təzyiq və gələcək risklər

Əhali artımı təbiətə də ciddi təsir göstərir. Meşələrin qırılması, biomüxtəlifliyin azalması və növlərin məhv olması əsas təhlükələr sırasındadır.

Alimlərin hesablamalarına görə, təxminən 1 milyon növ yox olmaq riski ilə üz-üzədir. Xüsusilə Afrika və Cənubi Amerika regionlarında meşə örtüyü sürətlə azalır.

Dənizlərdə isə həddindən artıq balıq ovu ekosistemləri pozur, plastik tullantılar isə qlobal böhrana çevrilib. Hər gün okeanlara minlərlə ton plastik qarışır. Bundan başqa, iqlim dəyişikliyi daha tez-tez baş verən fırtınalar, daşqınlar və istilik dalğaları ilə özünü göstərir. Alimlər bildirir ki, qlobal istiləşmədə ən varlı 500 milyon insan emissiyaların yarısını yaradır.

Ümid varmı?

Bəzi ekspertlər hesab edir ki, əhali artımını idarə etmək mümkündür və bu proses zorakı deyil, düzgün siyasətlə tənzimlənə bilər. BMT rəsmiləri isə daha nikbin yanaşır. Onların fikrincə, dünya artıq yeni şəraitə uyğunlaşmağa başlayıb və əhali artımının pik həddə çatması daha tez baş verə bilər. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə ekoloji təzyiqin azalmasına səbəb ola bilər.